Rijd door een oud dorp in Noord-Holland, Groningen of Drenthe en u ziet hem overal: de Oud Hollandse dakpan. Een golvende, meestal rode of blauw gesmoorde pan die het dak een levendige, wat onrustige lijn geeft. Het is een van de oudste pantypes van Nederland. Hieronder leest u wat de pan kenmerkt, welke varianten er zijn en waar u op let als uw dak zulke pannen heeft.
Wat is een Oud Hollandse dakpan?
De Oud Hollandse dakpan heet bij fabrikanten vaak Oude Holle of Hollandse holle pan. Het is een keramische pan met een diepe golf, een zogenaamde S-vorm. De ene kant van de pan buigt omhoog, de andere omlaag. Zo valt elke pan met zijn rand over de pan ernaast.
De klassieke Oude Holle heeft geen of nauwelijks sluitingen. De pannen liggen dus vooral met hun overlap op elkaar. Dat maakt ze gevoeliger voor inwaaiend regenwater en stuifsneeuw dan moderne pannen.
Hoe herkent u de pan?
- Een diepe, golvende vorm die van onderaf een duidelijk ritme geeft.
- Een wat onregelmatige lijn, omdat de pannen niet strak in elkaar klikken.
- Vaak natuurrood, oranje of blauw gesmoord.
- Op oude daken soms met strodokken of specie aan de onderkant tegen tocht.
Welke varianten zijn er?
Door de jaren zijn er verbeterde versies van de Hollandse pan gekomen. Die lijken op de oude pan, maar sluiten beter.
| Type | Kenmerk | Beeld |
|---|---|---|
| Oude Holle (Oud Hollands) | Diepe golf, geen of weinig sluitingen | Meest traditioneel, onrustige lijn |
| Verbeterde Hollandse pan (VH) | Kop- en zijsluitingen, minder diepe golf | Strakker dak |
| Opnieuw Verbeterde Hollandse pan (OVH) | Sluitingen, weer een diepere golf | Traditioneel beeld met betere sluiting |
Bij een renovatie van een oud dak kiezen veel mensen voor een OVH of VH. Die houden het traditionele beeld, maar zijn beter bestand tegen wind en regen. Bij een monument of een beschermd dorpsgezicht kan de gemeente wel vragen om een echte Oude Holle.
Welke dakhelling heeft de pan nodig?
Omdat een Oude Holle weinig sluiting heeft, moet het water snel van het dak aflopen. De pan hoort daarom op een steil dak. Een fabrikant als Nelskamp noemt voor zijn Oud Hollandse pan een minimale dakhelling van 40 graden. Voor pannen met sluitingen ligt die grens bij veel modellen lager, rond de 22 tot 30 graden.
Oude boerderijen en woningen hebben vaak zulke steile daken. Bij een flauwer dak is een pan met betere sluitingen de betere keuze. Wilt u een strakker dak met grotere pannen, dan zijn sneldekpannen een andere richting, al passen die minder bij een oud huis.
Oude pannen: vervangen of hergebruiken?
Keramische pannen gaan lang mee. Volgens Homedeal kunnen keramische pannen met goed onderhoud tot 75 jaar meegaan. Op veel oude daken liggen dus pannen die nog prima zijn, naast pannen die poreus of gebroken zijn.
Bij een renovatie kijken we daarom per pan. Gezonde pannen kunnen terug, kapotte pannen worden vervangen. Soms is het mooi om de oude pannen op de voorkant te leggen en nieuwe pannen op de achterkant. Zo blijft het beeld vanaf de straat hetzelfde.
Aanvullen met gebruikte pannen
Bij een Oude Holle is het niet altijd makkelijk om een nieuwe pan te vinden die precies past. Maat, kleur en vorm verschillen per fabriek en per tijd. Gebruikte pannen van dezelfde soort zijn dan vaak de beste aanvulling. Hoe u die vindt, leest u in ons artikel over oude dakpannen bijkopen.
Waar moet u op letten bij een dak met Oud Hollandse pannen?
Een dak met oude holle pannen heeft vaak nog andere eigenaardigheden. Die komen boven als de pannen eraf gaan:
- Geen folie. Veel oude daken hebben geen onderdakfolie. Het water dat tussen de pannen doorwaait, komt direct op het beschot of op zolder.
- Specie of strodokken. Kieren tussen de pannen zijn soms met specie of stro gedicht. Dat houdt vocht vast en brokkelt af.
- Oude panlatten. De latten zijn soms dun, gespijkerd met roestige nagels of aangetast door houtworm.
- Geen isolatie. Het dak is vaak niet geïsoleerd, waardoor de zolder in de winter koud is.
Bij een woning uit de jaren 30 of ouder komt u dit vaak tegen. In ons artikel over dakrenovatie van een jaren 30 woning leest u wat er verder meespeelt.
Hoe gaat een renovatie met Hollandse pannen?
- Pannen eraf en sorteren. Gezonde pannen gaan op een pallet voor hergebruik.
- Ondergrond nakijken. Beschot, gordingen en kepers worden gecontroleerd en waar nodig hersteld.
- Isoleren en folie. Isolatieplaten op het beschot, daarop een dampopen folie.
- Tengels en panlatten. Nieuwe latten op de latafstand van de pan die terugkomt.
- Pannen terug. Oude en nieuwe pannen gaan terug, met de juiste bevestiging aan randen en nok.
- Details afwerken. Nokvorsten, gevels, loodwerk en de aansluiting op de goot.
Let op: door de isolatie wordt het dak een paar centimeter dikker. Bij de randen, dakkapellen en schoorstenen moet daar rekening mee worden gehouden.
Bij een monument gaat dit anders. Daar kan de gemeente vragen om de oude opbouw zoveel mogelijk te behouden. Overleg daarom vooraf met de gemeente welke pan, folie en isolatie zijn toegestaan.
Wanneer schakelt u een dakdekker in?
Een oud dak met Hollandse pannen vraagt een dakdekker die weet hoe die pannen liggen en wat er onder zit. Zeker bij een monument of een boerderij loont het om vooraf goed te bekijken wat kan blijven en wat moet worden vervangen.
We werken vanuit Hippolytushoef voor Noord-Holland en vanuit Norg voor Groningen en Drenthe. U krijgt een vaste prijs vooraf, per onderdeel op papier. Meerwerk, bijvoorbeeld bij houtrot onder de pannen, doen we alleen na uw akkoord. Meer over ons werk leest u op de pagina over pannendaken.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een Oud Hollandse pan en een OVH?
De Oud Hollandse pan, of Oude Holle, heeft geen of weinig sluitingen. De OVH is een verbeterde versie met sluitingen, die het traditionele beeld houdt en beter tegen wind en regen kan.
Welke dakhelling heeft een Oud Hollandse pan nodig?
Een steile helling. Nelskamp noemt voor zijn Oud Hollandse pan minimaal 40 graden. Voor een flauwer dak is een pan met sluitingen beter.
Kan ik oude holle pannen hergebruiken?
Vaak wel. Gezonde pannen worden gesorteerd en teruggelegd, kapotte pannen worden vervangen door nieuwe of gebruikte pannen van hetzelfde type.
Hoe lang gaan keramische Hollandse pannen mee?
Keramische pannen kunnen met goed onderhoud tot 75 jaar meegaan, volgens Homedeal.
